Historia Zawada Książęca

Rozległa wieś położona na prawym brzegu Odry. Zawadę założono w 1310 r., prawdopodobnie jako osadę przy drodze do pobierania myta. W 1885 r. we wsi było 110 budynków mieszkalnych, a liczba mieszkańców wynosiła 640 (katolików). Do wsi należało 253 ha ziemi, a do folwarku – 147 ha.

W okresie międzywojennym powstał pomysł budowy nowego kościoła, jednakże dopiero po wojnie doczekał się on realizacji. Kościół parafialny pw. św. Józefa Robotnika zbudowano w latach 1954–56 staraniem ks. Ewalda Pelki. Jest to obiekt murowany, potynkowany, salowy, zamknięty półkoliście, z obejściem. Okna i wejścia zamknięte są półkoliście w elewacjach bocznych w półkolistych arkadach. Od frontu, z boku nawy, znajduje się czworoboczna, pięciokondygnacyjna wieża, zwieńczona hełmem baniasto-cebulastym z latarnią. Partia dzwonnicy wydzielona jest gzymsem arkadkowym. Nad nawą usytuowana jest czworoboczna wieżyczka sygnaturki z latarnią i hełmem cebulastym. Nad wejściem znajduje się rozeta, a powyżej – półkolista wnęka z krzyżem. Kościół posiada nowoczesny wystrój. Ołtarz główny zdobi rzeźba św. Józefa w otoczeniu robotników. Jest tu także drewniana, polichromowana rzeźba św. Jana Nepomucena z XVIII wieku oraz obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, słynący z łask.

Obiekty historyczne i zabytkowe

Przy ul. Raciborskiej stoi neogotycka kapliczka zbudowana w 1934 r. Jest to obiekt murowany, potynkowany, usytuowany na planie ośmioboku. Szczyt kapliczki posiada wyraźnie zaznaczone schodki i datę budowy. Nad szczytem widać przyczółek z małą wnęką. Ściany boczne zwieńczone są gzymsem. Dach jest wielopołaciowy i pokryty łupkiem. Wewnątrz znajduje się drewniana, polichromowana figura św. Jana Nepomucena, z pierwszej połowy XIX wieku.

Przy drodze do Łęgu znajduje się krzyż kamienny Boża Męka, postawiony tam około 1880 r. Posiada on trójkondygnacyjny, uskokowy postument, zwieńczony gzymsem, na którym stoi wysmukły krucyfiks. W półkolistej wnęce widać figurkę Matki Boskiej Bolesnej.

Inny krzyż stoi przy ul. Polnej. Postawiono go około 1880 r. Posiada dwukondygnacyjny, uskokowy postument, na którym umocowano kamienny krzyż z profilowanymi ramionami oraz żeliwną figurkę Chrystusa Ukrzyżowanego.

Przy ul. Szkolnej 2 położony jest budynek szkolny, zbudowany około 1900 r. Jest to obiekt murowany, parterowy z poddaszem. Posiada 6-osiową, niesymetryczną fasadę oraz 3-osiowy ryzalit z wystawką szczytową i przyczółkiem. Okna zamknięte są odcinkowo, z belkowaniem. W 1925 r. w budynku tym otwarto polską szkołę mniejszościową (dla 11 dzieci). Nauczyciele Jan Resza, a później Hałas, prowadzili również działalność kulturalną. Szkołę zamknięto w 1933 r. Fakt ten upamiętnia żeliwna tablica umieszczona na ścianie budynku. Na tablicy znajduje się następująca inskrypcja: „W TYM BUDYNKU W LATACH 1925–33 MIEŚCIŁA SIĘ POLSKA SZKOŁA MNIEJSZOŚCIOWA. TABLICĘ UFUNDOWAŁO SPOŁECZEŃSTWO W XV ROCZNICĘ PRZYŁĄCZENIA ŚLĄSKA DO MACIERZY”.

Na uwagę zasługują też budynki mieszkalno-gospodarcze, znajdujące się na terenie wsi:

• ul. Dzwonkowa 8 – dach kryty łupkiem, budynek jest obecnie opuszczony i zniszczony;
• ul. Raciborska 42 – w szczycie mała wnęka z figurką Matki Boskiej Bolesnej;
• ul. Raciborska 35 – budynek zbudowany około 1920 r. i przebudowany około 1985 r.; jest to obiekt piętrowy, murowany i potynkowany, 3-osiowy; na osi znajduje się odcinkowy ryzalit wejściowy, przechodzący w wieżyczkę z okulusem i piramidalnym, 8-połaciowym hełmem z pinaklem i kogucikiem; posiada szalowane szczyty, dwuspadowy dach z trójkątnymi lukarnami oraz okap podparty słupkami z zastrzałami;
• ul. Raciborska 70 – budynek zbudowany około 1880 r., posiadający okna z obramieniem ząbkowanym i kostkowy fryz podokapowy;
• ul. Szkolna 1 – budynek zbudowany około 1900 r., posiadający dekorację ceglano-tynkową w postaci ceglanych obramień okien zamkniętych odcinkowo oraz fryzów kostkowych.
  

Opracowano na podstawie materiałów Urzędu Gminy w Nędzy oraz publikacji: R. Respondowski, E. Wieczorek: Inwentaryzacja krajoznawcza województwa katowickiego. Zeszyt 15. Gmina Nędza, Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK. Katowice 1995.

Drukuj Powiadom znajomego