Bezpieczeństwo

CYWILNA GOTOWOŚĆ KRYZYSOWA JAKO METODA BUDOWANIA BEZPIECZENSTWA POWSZECHNEGO

1. Wprowadzenie

W rozwiązaniach nad bezpieczeństwem rok 1990 przyjmuje się jako datę przełomową. Zachodzące błyskawicznie zmiany w Europie nie pozostawały bez wpływu na politykę światową. Koniec "zimnej wojny" zmusił struktury organizacyjne państwowe i ponadnarodowe do rewizji polityki i przewartościowań w wielu obszarach życia społecznego, gospodarczego, politycznego i militarnego przenosząc akcenty we wzajemnych stosunkach na budowę powszechnego bezpieczeństwa i wzajemnego zaufania.
Pierwsze reakcje na zachodzące zmiany były bardzo entuzjastyczne i przez to mało racjonalne. Drastycznie zmniejszano budżety obronne i w szybkim tempie redukowano siły zbrojne. Widmo wojny globalnej oddaliło się, a przynajmniej tak to sobie wyobrażano.

Ogniska wojny jednak nie wygasły i dość szybko nastąpiło swego rodzaju otrzeźwienie ale w połowie lat dziewięćdziesiątych osiągnięto stan, w którym żadne państwo (może z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych), nie było w stanie skutecznie reagować militarnie.(na podstawie różnych źródeł i publikacji)

2. Zagrożenia

Sytuacja ta zrodziła znaczne zagrożenia regionalne powodowane przez będących u steru władzy desperatów oraz ruchy fundamentalistów i nacjonalistów. Nowego znaczenia zaczęły nabierać zagrożenia naturalne i cywilizacyjne. Zagrożenia na które nakładają się wyzwania współczesnego świata, stały się tym samym trudniejsze do zdefiniowania. Najważniejsze z nich to:

1. olbrzymie zasoby broni chemicznej i biologicznej przede wszystkim w krajach o nieustabilizowanej sytuacji politycznej;
2. trudny do skontrolowania przepływ broni masowego zniszczenia i komponentów do jej wytwarzania, w tym substancji jądrowych;
3. duża łatwość wytwarzania niektórych broni masowego rażenia i trudności z jej wykryciem (przykład sekty "Najwyższa prawda" i t.p.);
4. bardzo duża wrażliwość na zniszczenia istotnych dla funkcjonowania państwa systemów komputerowych, bankowych, energetycznych, zaopatrzeniowych itd.;
5. międzynarodowy terroryzm, sabotaż, kidnaping, narkomania, zorganizowana przestępczość, itd.;
6. duża liczba konfiktów lokalnych o zróżnicowanym podłożu (fundamentalizm, nacjonalizm, wojny religijne);
7. niekontrolowana i nielegalna imigracja;
8. starzejący się arsenał jądrowy i zawodne systemy ostrzegania (Rosja);
9. sfrustrowane armie (szczególnie tam, gdzie obniżyła się ich ranga społeczna);
10. wzrastająca liczba zagrożeń ekologicznych , katastrof naturalnych , klęsk żywiołowych, technologicznych i cywilizacyjnych (zamieszki na stadionach);
11. rozległość wyzwań współczesnego świata: technicznych, moralnych, ekologicznych, medycznych, etnicznych, kulturowych, naukowych, politycznych, itd.

Rzeczywistość pokazała, że świat wcale nie stal się bardziej bezpieczny, a wobec niektórych zagrożeń okazał się bezradny (Somalia, Rwanda, Korea Północna, Irak, Afganistan itd.).

3. Cywilna Gotowość Kryzysowa

Aktualnie konstrukcja bezpieczeństwa podlega zmianie przede wszystkim w obszarze cywilnym. Sektor cywilny jest tak samo ważny jak i militarny. Gotowość militarna i cywilna na wszelkiego typu zagrożenia to dwa filary "nowego budynku" bezpieczeństwa, u podstaw którego znajduje się klarowna polityka mająca przełożenie w sensownym i odpowiadającym współczesnym standardom prawie.

Gotowość cywilna jako pojęcie zrodziła się kilka lat temu i już funkcjonuje w oficjalnych dokumentach wielu państw i obejmuje państwa Unii Europejskiej. Jest ona definiowana jako system czynności organizacyjnych i wykonawczych instytucji cywilnych zapewniających realizację zadań wynikających z planów lub konkretnej sytuacji zagrożenia. Może być ona również definiowana jako stan określający zdolność sektora cywilnego do podjęcia planowego i zorganizowanego działania w określonym czasie i zakresie w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa, w tym wojny. Zatem, gotowość to determinacja: chęci, możliwości, umiejętności oraz czas, zakres działań i rozwiązania systemowe. Przy czym rozważając system postrzegamy go w sensie zadaniowym, nie strukturalnym, tzn. najpierw buduje się model zadaniowy i nakłada na istniejące struktury. W taki sposób powstaje siatka bezpieczeństwa. W efekcie są tylko niewielkie korekty organizacyjne, a nie przebudowa systemu. Nie ma mowy o budowaniu różnego rodzaju ciał, komitetów, zespołów, komórek, sztabów, itd. Wszystkie działania w czasie pokoju (normalnym) jak i w okresie kryzysu i wojny są wyłącznie w gestii organów konstytucyjnych.

4. Cele i Zadania

Gotowość cywilna jest budowana dla potrzeb sprostania sytuacjom odbiegającym od normy, stwarzającym zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska.
Celem gotowości cywilnej jest:

1. zapewnienie ciągłości funkcjonowania administracji i instytucji publicznych w sytuacjach zagrożeń, kryzysu lub wojny;
2. zagwarantowanie możliwego do zaakceptowania poziomu życia społeczeństwa w konkretnych warunkach;
3. zapewnienie ochrony ludności cywilnej w warunkach każdego zagrożenia;
4. wspieranie operacji sil zbrojnych, w tym misji pokojowych (siły zbrojne w wyniku redukcji niektórych służb uzależniają się coraz bardziej od gotowości cywilnej);
5. wspieranie międzynarodowych akcji pomocy humanitarnej, technicznej, eksperckiej, itd.

Dla wypełnienia powyżej nakreślonych celów należy zapewnić realizację następujących zadań:

• koordynację i zarządzanie cywilne;
• zaopatrzenie w surowce i artykuły przemysłowe;
• ochronę ludności i ratownictwo;
• ochronę psychologiczną;

   

• porządek publiczny;
• opiekę zdrowotną i socjalną
• łączność i usługi pocztowe;
• transport;
• koordynację handlu zagranicznego;
• stosowną politykę ubezpieczeniową, podatkową, finansową, informacyjną, emigracyjną, itd.
• zaopatrzenie w żywność i w energię;
• utrzymanie rezerw i zasobów;
• politykę badawczą i rozwojową.

Należy zaznaczyć, że w dobie wolnego rynku i demokracji zadania te powinny być przygotowane i wdrażane tylko w sytuacji koniecznej. Obecność w strukturach europejskich (NATO, UE) łagodzi lub poważnie ograniczy stosowanie prawa sterowania procesami społecznymi, gospodarczymi, finansowymi, itd. Pozwala to np. na zmniejszenie rezerw i co za tym idzie obniżenie kosztów ich utrzymania. Jest to wynikiem uzależnień gospodarczych i powiązań systemowych w układzie międzynarodowym.

5. Gotowość cywilna jako Metoda Budowania Bezpieczeństwa Powszechnego

Bezpieczeństwo jest zapewniane przez całokształt działalności praktycznej oraz związanych z nią badań naukowych zmierzających do minimalizowania zagrożeń i ograniczania skutków dla zdrowia i życia.
Bezpieczeństwo powszechne odnosi się do całej działalności człowieka. Musi być ono przemyślane.(np. nie wolno zabudowywać polderów, czy projektować zakładów chemicznych na terenach zagrożonych zatopieniem).
Bezpieczeństwo bezpośrednio łączy się z odpowiedzialnością i kompetencjami. Nie jest ono aktem jednorazowym, nie jest otrzymywane w darze, nie zależy od kaprysów losu. Jest to stan świadomości społecznej wypracowywany w trudzie i działalności celowej.

Bezpieczeństwo wpływa na wszechstronny rozwój kraju, regionu, kontynentu, świata. Obecnie Europa to system naczyń połączonych i dlatego nie jest obojętne co dzieje się u sąsiada, czy w obojętnie którym kraju. Odnosi się to również do struktur krajowych - międzywojewódzkich, powiatowych czy gminnych ,a nawet pomiędzy poszczególnymi sołectwami. Dlatego bezpieczeństwo jest kategorią lokalną ,państwową i międzynarodową.

Truizmem jest stwierdzenie, że każda osoba, każda społeczność, każdy naród życzyłby sobie żyć w poczuciu bezpieczeństwa. Metodą zapewniającą ten stan świadomości, oparty o czytelną rzeczywistość jest gotowość cywilna w ramach powyżej przedstawionych argumentów. Środkiem prowadzącym do tego jest planowanie cywilne na sytuacje zagrożeń lub inaczej cywilne planowanie kryzysowe, które wyrosło i kształtowało się w NATO na bazie doktryny elastycznego reagowania, a w latach dziewięćdziesiątych zostało ukierunkowane na zabezpieczenie możliwości sterowania procesami rozwoju tak aby służyły one bezpieczeństwu powszechnemu. Polska w pracach tych bierze udział’ od 1994 r. ale dopiero w połowie 1997r. prace te nabrały realnego kształtu i dzisiaj mają odzwierciedlenie w Ustawie o zarządzaniu kryzysowym.

6. Ocena cywilnej gotowości kryzysowej

Precyzyjnym narzędziem pozwalającym ocenić stan aktualny cywilnej gotowości kryzysowej i stworzyć podstawy dalszych działań w tym obszarze, jest Kwestionariusz cywilnego planowania kryzysowego. W NATO był on etapem kończącym czteroletni cykl planowania cywilnego. Dokument ten obejmuje całokształt zagadnień organizacyjnych, formalno - prawnych i merytorycznych określających proces doskonalenia cywilnej gotowości kryzysowej. Po wypełnieniu odzwierciedla on stan gotowości państwa, sprostania wymogom zdarzeń kryzysowych i zagrożeniom nadzwyczajnym typu klęski czy katastrofy.

7. Wnioski

1. Każde zagrożenie, klęska, czy katastrofa, w tym wojna skutkuje na określoną społeczność jako całość.
2. Na wypadek wystąpienia takiego zdarzenia musi być przygotowane całe społeczeństwo w tym społeczność lokalna wraz z funkcjonującymi strukturami.
3. W trakcie zdarzenia niedopuszczalne jest stosowanie zmian w regułach, zasadach, strukturach, itd.
4. Wszelka działalność opiera się na konstytucyjnych organach władzy, co nie wyklucza powoływania (zespołów) ekspertów.
5. Gotowość nie może opierać się wyłącznie na chęciach.
6. Gotowość cywilna musi pozostać w rękach profesjonalistów. Dziedzina ta nie nadaje się do dyskutowania publicznego.
7. Cała dziedzina cywilnej gotowości kryzysowej podlegała dość szerokiemu procesowi legislacyjnemu.
8. Powszechny System Ratowniczy jest tylko jednym z wielu elementów Cywilnej Gotowości Kryzysowej (bardzo ważnym elementem).
9. Cywilna Gotowość Kryzysowa jest w całości suwerenną sprawą państwa zawartą w Ustawie o zarządzaniu kryzysowym. Wiarygodność może jednak zapewnić wyłącznie gotowość odpowiadająca sprawdzonym i efektywnym standardom.

Bezpieczeństwo
Gminne Centrum Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności (GCZKiOL)
Policja