do góry
  • Godziny pracy urzędu:
  • poniedziałek - 7:00 - 16:00
  • wtorek,środa, czwartek - 7:00 - 15:00, piątek - 7:00 - 14:00
  • ul. Jana III Sobieskiego 5
    47-440 Nędza

  • tel. 32 410 20 18
    32 410 23 99
    fax 32 410 20 04

JAKOŚĆ POWIETRZA [KLIK]

Zabudowania Nędzy

W odległości 1 km na zachód od Nędzy znajdują się zabudowania dawnego folwarku Trawniki (w 1799 r. folwark nosił nazwę Trawnick), należącego do majątku Babice. W północnej części wsi w XIX wieku powstała osada leśna Rogol, na terenie której obecnie znajduje się osiedle domków jednorodzinnych.

Kościół Matki Boskiej Różańcowej

Widok na kościół oraz tuje przed kościołem
Kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej w Nędzy

W centralnej części wsi, przy ul. Jana Pawła II usytuowany jest kościół parafialny pw. Matki Boskiej Różańcowej. Powstał w roku 1908 jako kościół filialny parafii w Markowicach i został rozbudowany w stylu neobarokowym w 1929 r. 5 października 1929 roku rozbudowany obiekt konsekrował ks. kard. Adolf Bertram, ordynariusz diecezji wrocławskiej. Przy okazji poświęcił nowo wybudowane dla potrzeb parafii plebanię i Dom Młodzieży. W styczniu 1945 r. kościół został uszkodzony i zdemolowany działaniami wojennymi. Remont świątyni trwał w latach 1945–48. Kościół jest świątynią murowaną, potynkowaną, trójnawową.

Widok na kościół od strony prosto zamkniętego prezbiterium
Widok na kościół od strony prezbiterium

Posiada prosto zamknięte prezbiterium, koliste i półkoliste okna, obramione wejścia. Od strony zachodniej znajduje się czworoboczna, trójkondygnacyjna wieża, zwieńczona cebulastym hełmem z krzyżem. Powyżej półkolistego portalu, z klamrowym obramowaniem, widać owalne okno. Partia dzwonnicy zwieńczona jest falistym gzymsem. Nad nawą góruje czworoboczna wieżyczka sygnaturki z cebulastym hełmem i krzyżem.

Stare zdjęcie ukazujące kościół w Nędzy od strony wieży
Kościół w Nędzy po wybudowaniu

Dwuspadowy dach świątyni (nad prezbiterium trójpołaciowy), z powiekami i lukarną, oraz hełmy wieży i wieżyczki, pokryte są od 2000 roku blachą miedzianą (wcześniej dach pokryty był dachówką). Wewnątrz kościoła znajduje się piękny, neobarkowy, ołtarz główny z trójdzielną nastawą. W centralnej jego części widać obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, wręczającej różaniec św. Dominikowi. W skrzydłach, na konsolach, usytuowano rzeźby św. Jana Chrzciciela i św. Jadwigi Śląskiej, a w zwieńczeniu widać Glorię i aniołki. Ołtarze boczne poświęcone są Sercu Pana Jezusa (obraz Serca Pana Jezusa jest nieznanego autorstwa), Krzyżowi Świętemu i św. Józefowi (XX-wieczna drewniana rzeźba świętego).

Gotowa wieża i część nawy, prezbiterium i dach w trakcie budowy
Kościół w Nędzy w trakcie budowy 

Budowniczym kościoła był ks. Alojzy Reif, proboszcz parafii św. Jadwigi w Markowicach. Życzeniem budowniczego było, aby został pochowany przy kościele w Nędzy. Spełniono jego prośbę i 2 stycznia 1927 roku, pochowano go nieopodal wejścia po lewej stronie kościoła. Przy rozbudowie obiektu, nad grobem wybudowana została kaplica grobowa, która obecnie jest wbudowana w wieżę kościoła z wejściem od lewej jej strony. Kaplica została zbudowana na rzucie prostokąta, przy czym jej szerokość jest większa od długości. Posiada krzyżowe sklepienie, a wejście do kaplicy zamknięte jest półkoliście. Kaplicę oddziela od cmentarza metalowe ogrodzenie, na którym do czasu wybudowania pomnika grobowego umieszczona była tabliczka z napisem: KS. PROBOSZCZ Alojzy Reif * 14.06.1869 + 2.1.1927 R.I.P. Wewnątrz, na frontowej ścianie, w półkoliście zamkniętym wgłębieniu, umieszczona jest cementowa figura Piety, której fundatorem był prawdopodobnie ks. Georg Wotzka, proboszcz w Nędzy w latach 1926-1937. W tle znajduje się krzyż przepasany całunem. W centralnej części kaplicy stoi pomnik nagrobny, wykonany z czarnego marmuru, ustawiony na marmurowym obramowaniu, z wyrytym napisem: Parochus Aloisius Reif, fundator huius ecclesiae, * 14.06.1869, 21.06.1893, + 2.1.1927. Fundatorem tego pomnika był ks. radca Jan Gonszczyk - proboszcz w Nędzy w latach 1947-1977. Więcej informacji na temat parafii w Nędzy można znaleźć na stronach internetowych pod adresem: www.parafia-nedza.gliwice.opoka.org.pl.

Widok na groby i kaplicę cmentarną
Cmentarz przy kościele 

Wokół kościoła znajduje się cmentarz, założony na początku XX wieku. Z tego też okresu zachowało się kilka kamiennych krzyży nagrobnych.

Przed kościołem na osi alejki wejściowej stał kamienny krzyż Boża Męka, ufundowany przez Józefa Warzechę w 1910 r. Posiadał on dwukondygnacyjny postument, zwieńczony gzymsem (półkoliście przeciętym od frontu). W półkolistej wnęce stała figurka Matki Boskiej Bolesnej. Na postumencie umocowany jest wysmukły krucyfiks z pięciolistnie zakończonymi ramionami i cynową pasyjką. Silna wichura w lutym 2000 roku zniszczyła krzyż. Udało się uratować postument i pasyjkę, którą polutowano z ponad 30 kawałków. Zniszczony krucyfiks zastąpiono metalowym, kutym i do niego przytwierdzono starą pozłoconą pasyjkę.

Kapliczka i krzyż

W bezpośrednim sąsiedztwie kościoła stoi kapliczka zbudowana na początku naszego wieku. Jest to obiekt murowany, potynkowany, usytuowany na planie kwadratu. Posiada narożniki od frontu ujęte lizenami z trójkątnymi przyczółkami, zwieńczone sterczynami z dwuspadowymi daszkami. W szczycie znajduje się przepruta wieżyczka sygnaturki. Okna i wejścia do kapliczki są zamknięte półkoliście. Wewnątrz widać współczesny ołtarzyk.

Obok domu przy ul. Jana Pawła II nr 27, tuż za przydrożnym rowem stoi kamienny krzyż, ufundowany w 1874 r. przez Pawła i Józefę Czogalla z Nendzy. Posiada on prostopadłościenny postument, zwieńczony gzymsem. Na postumencie znajduje się wysmukły krucyfiks z zakończonymi trójlistnie ramionami. Krzyż otoczony jest metalowym płotkiem.

Przedszkole i szkoła

Stara fotografia pokazująca pierwotny wygląd szkoły, widok na wejście
Budynek szkoły w Nędzy

W okresie międzywojennym przy ul. Mickiewicza 51 znajdował się żeński dom klasztorny, zbudowany około 1910 r. Jest to parterowy budynek z poddaszem, murowany, potynkowany, o rozczłonkowanej bryle. Posiada półkolisty ryzalit przechodzący w wieżyczkę, zwieńczoną pobitym blachą hełmem stożkowym. Obecnie mieści się w nim przedszkole.

Z tego samego okresu pochodzą tzw. domy celne przy ul. Mickiewicza 24. Mieszkali w nich niemieccy pracownicy celni pobliskiej granicy państwowej. Budynki te powstały około 1925 r., są murowane, potynkowane i połączone niskim łącznikiem z bramką. Obecnie są to budynki mieszkalne, z których część jest administrowana przez Urząd Gminy.

Archiwalne zdjęcie dawnego klasztoru żeńskiego w Nędzy w otoczeniu drzew
Dawny  klasztor żeński

Pierwsza wzmianka o szkole w Nędzy pochodzi z 1832 r. Przedwojenny budynek szkoły podstawowej w Nędzy został w latach 60-tych przebudowany i obecnie, przy ul. Leśnej 1, znajduje się w nim Zespół Szkolno-Gimnazjany ze szkołą podstawową oraz gimnazjum. Dawny budynek szkolny mieszczący się przy ul. Jana Pawła II 55, został zbudowany około 1920 r. Jest to piętrowy obiekt murowany z poddaszem. Posiada 11-osiową, symetryczną fasadę ze słabo zaznaczonym na osi ryzalitem wejściowym.

Kolej wąskotorowa

Budynek wykonany z cegły, pokryty dachówką, ujęcie w 3/4
 Budynek stacji kolejki wąskotorowej

W 1902 r. uruchomiono linię kolejki wąskotorowej  z Trynku do Raciborza Płoni przez Rudy. Przez lata w kierunku Gliwic jechały płody rolne i ogrodnicze na zaopatrzenie okręgu przemysłowego, a w kierunku wsi raciborskich przywożono produkty śląskich fabryk oraz węgiel. Do pracy w przemyśle gliwickim dojeżdżali mieszkańcy Nędzy i okolicznych wsi. Obecnie stacja jest już nieczynna. Budynek oraz kolejkę wąskotorową wpisano do rejestru zabytków techniki. Budynek stacji zbudowano w 1902 r. Jest to dom murowany, parterowy z poddaszem, posiada boniowane narożniki, obramione okna, a w szczytach okulusy.

Zabudowania mieszkalne

Budynek ceglany, charakterystyczna zabudowa regionu
 Budynek przy Pocztowej

Z przełomu wieków XIX i XX pochodzi znaczna liczba budynków mieszkalnych, usytuowanych na terenie wsi. Charakterystyczne dla tej zabudowy są budynki murowane z cegły, potynkowane, parterowe, szerokofrontowe, z dwuspadowymi dachami. Do tej grupy należą m.in. następujące obiekty:ul. Jana Pawła II 16 – dekoracja ceglana, ramowe podziały ścian, gzymsy kostkowe i arkadkowe w elewacjach bocznych;

  • ul. Jana Pawła II 38 – dekoracja ceglana, gzyms opaskowy, przyczółki okien, plakietki rombowe;
  • ul. Jana Pawła II 45 – okna obramione, dach z wydatnymi okapami;
  • ul. Mickiewicza 60 – budynek z częścią gospodarczą znajdująca się pod wspólnym dachem.
Ceglany budynek dawnej szkoły w Nędzy z dachem naczółkowym w otoczeniu drzew
Budynek starej szkoły w Nędzy

Jedynym zachowanym przykładem drewnianego budownictwa mieszkalnego jest chałupa stojąca przy ul. Mickiewicza 55. Została zbudowana około 1890 r. Posiada sumikowo-łątkową konstrukcję. Jest to obiekt parterowy z poddaszem, oszalowany, usytuowany szczytowo. Pod oknami ma dekoracyjne listwy z motywem krążków. Całość zamknięta jest dwuspadowym dachem, pokrytym blachą, ze szczytem wydzielonym okapnikiem.

Ceglany budynek z żywopłotem i drzewami
Leśniczówka w Nędzy 

Opracowano na podstawie materiałów Urzędu Gminy w Nędzy oraz publikacji: R. Respondowski, E. Wieczorek: Inwentaryzacja krajoznawcza województwa katowickiego. Zeszyt 15. Gmina Nędza, Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK. Katowice 1995. Wykorzystano ponadto fotografie udostępnione przez Parafię Najświętszej Marii Panny w Nędzy.